สาขาวิชานวัตกรรมสังคม
SOCIAL INNOVATION

     หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชานวัตกรรมสังคม

Full name (English) : Bachelor of Arts Program in Social Innovation

ชื่อย่อ : ศศ.บ. (นวัตกรรมสังคม)

Abbr. name (English) : B.A. (Social Innovation)

      ปรัชญาหลักสูตร

"สร้างบัณฑิตนักสังคมศาสตร์ที่มีศักยภาพในการสร้างนวัตกรรมสังคม อันได้แก่ องค์ความรู้ใหม่ กลไกใหม่ รวมถึงสิ่งใหม่ เพื่อตอบสนองความต้องการของคนในสังคมและหรือแก้ปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อมใน 3 มิติ คือ การพัฒนาศักยภาพความเป็นผู้ประกอบการเพื่อสังคม การจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรม และการพัฒนาสังคม เพื่อนำพาประเทศไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนและทัดเทียมมาตรฐานสากลและเป็นบัณฑิตที่มีความสามารถในการจัดการ Soft Power ได้อย่างมีประสิทธิภาพ"

จำนวนผู้เข้าชมwebsite counter

ข่าวประชาสัมพันธ์และกิจกรรม

โครงการ SI:Community and Society รู้จักชุมชนและสังคม
เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2569 ที่ผ่านมา...หลักสูตรนวัตกรรมสังคมได้จัดโครงการ SI:Community and Society รู้จักชุมชนและสังคม ให้กับสำหรับนักศึกษาชั้นปีที่ 1 เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมและสร้างพื้นฐานความเข้าใจในมิติทางสังคม โดยมีการศึกษาดูงาน ณ พื้นที่ที่มีอัตลักษณ์โดดเด่น 2 แห่ง ได้แก่: 1. บ้านกิ่วแลน้อย ตำบลบ้านแม อำเภอสันป่าตอง: เพื่อศึกษากระบวนการรักษาภูมิปัญญาหัตถกรรมไม้แกะสลัก และการปรับตัวของชุมชนสู่การเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 2. วัดอินทราวาส (วัดต้นเกว๋น) อำเภอหางดง: เพื่อศึกษาคุณค่าทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมล้านนา ซึ่งเป็นต้นทุนทางวัฒนธรรมที่สำคัญในการสร้างสรรค์นวัตกรรมสังคมโครงการนี้ไม่เพียงแต่จะช่วยให้นักศึกษาได้รับประสบการณ์ตรงนอกห้องเรียน แต่ยังเป็นการเสริมสร้างทัศนคติที่ดีต่อการทำงานร่วมกับชุมชน และเห็นแนวทางในการนำทุนทางสังคมมาต่อยอดเป็นนวัตกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมในอนาคต..
4 มีนาคม 2569
โครงการศึกษาดูงาน ศึกษาชุมชนและส่งเสริมการเรียนรู้ในรายวิชาหลักสูตรนวัตกรรมสังคม
วันที่ 13 – 16 กุมภาพันธ์ 2569 หลักสูตรนวัตกรรมสังคม นำโดย ผศ.ดร.จิรวัฒน์ รักชาติ อ.มนฤทัย ไชยวิเศษ และผศ.ดร.เมธี เมธาสิทธิ สุขสำเร็จ ได้จัด “โครงการศึกษาดูงาน ศึกษาชุมชนและส่งเสริมการเรียนรู้ในรายวิชาหลักสูตรนวัตกรรมสังคม” ณ จังหวัดกำแพงเพชร กรุงเทพมหานคร และนนทบุรี โดยเป็นการเรียนรู้ในรายวิชาประวัติศาสตร์นวัตกรรมสังคม รายวิชาการวิเคราะห์ปัญหาและศักยภาพชุมชน และรายวิชาพหุวัฒนธรรม และยังเป็นการศึกษาดูงานภาคสนามของนักศึกษาปี 2 สาขาวิชานวัตกรรมสังคมไปพร้อมกัน#Day 1 + 2 (13 – 14 กุมภาพันธ์ 2569) เป็นการศึกษาดูงานและเรียนรู้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติกำแพงเพชร (กำแพงเพชร) วัดโพธิ์ มิวเซียมสยาม พิพิธภัณฑ์การเรียนรู้ และศึกษาย่านปากคลองตลาด (กทม.)*การศึกษาดูงานและเรียนรู้ในวันนี้ทำให้นักศึกษานอกจากจะได้รับองค์ความรู้ด้านประวัติศาสตร์นวัตกรรมสังคมแล้ว ยังเรียนรู้ถึงความเป็นพหุวัฒนธรรม ความหลากหลายทางวัฒนธรรม และการศึกษาวิถีชีวิตผู้คนในตลาดดอกไม้ของประเทศไทย อันจะนำไปสู่การสร้างสรรค์นวัตกรรมสังคมเพื่อหาทางแก้ปัญหาและพัฒนาสังคมวัฒนธรรมในอนาคต
26 กุมภาพันธ์ 2569
เรียนรู้ชุมชนเมือง คนจนเมืองและคนไร้บ้านเพื่อนำไปสู่การสร้างความตระหนักและเข้าใจผู้คนในสังคม
วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2569 ศูนย์ศึกษานวัตกรรมสังคมและสันติภาพ (SIPS) คณะศิลปศาสตร์ ม.แม่โจ้ ร่วมกับหลักสูตรนวัตกรรมสังคม โดย ผศ.ดร.จิรวัฒน์ รักชาติ (หัวหน้าศูนย์ SIPS/ประธานหลักสูตรนวัตกรรมสังคม) และอ.ดร.เสาวรีย์ ชัยวรรณ (กรรมการศูนย์ SIPS/กรรมการหลักสูตรนวัตกรรมสังคม) พานักศึกษารายวิชา 10705208 ความตระหนักและเข้าใจสังคม (Social Empathy) ชั้นปี 1 และ ปี 3 รวม 74 คน เรียนรู้ชุมชนเมือง คนจนเมืองและคนไร้บ้านเพื่อนำไปสู่การสร้างความตระหนักและเข้าใจผู้คนในสังคม การพัฒนาประเด็นวิจัย และการสร้างเครือข่ายในการทำงานวิจัยในอนาคต ที่บ้านเตื่อมฝัน (ศูนย์ช่วยเหลือคนไร้บ้าน) ชุมชนกำแพงงาม ชุมชนหัวฝาย อ.เมืองเชียงใหม่ จ.เชียงใหม่ โดยมีคุณวิเชียร ทาหล้า ผู้จัดการบ้านเตื่อมฝันและศิษย์เก่าแม่โจ้รุ่น 66 ให้เกียรติเป็นวิทยากรบรรยายให้ความรู้ เปิดประเด็นการวิจัยเกี่ยวกับคนไร้บ้าน คนจนเมือง นโยบายการพัฒนาเมืองเชียงใหม่ การพัฒนาคลองแม่ข่า ตลอดจนพัฒนาให้นักศึกษาเกิดความตระหนักและเข้าใจผู้คนในสังคม อยากช่วยเหลือคนในสังคม ซึ่งทางศูนย์ SIPS และหลักสูตรนวัตกรรมสังคม ต้องขอขอบคุณ คุณวิเชียร ทาหล้า และทีมงานบ้านเตื่อมฝันมา ณ โอกาสนี้
26 กุมภาพันธ์ 2569
ครงการบรรยายพิเศษ เรื่องโลกาภิวัตน์ ระบบเศรษฐกิจโลกและสังคมไทย โดย รศ.ดร.วัฒนา สุกัณศีล
วันที่ 21 มกราคม 2569 รายวิชาระบบเศรษฐกิจโลกและสังคมมนุษย์ (10705207) จัดโครงการบรรยายพิเศษ เรื่องโลกาภิวัตน์ ระบบเศรษฐกิจโลกและสังคมไทย โดย รศ.ดร.วัฒนา สุกัณศีล>> วิทยากรได้บรรยายกระบวนการทำงานของโลกาภิวัตน์และระบบเศรษฐกิจโลกผ่านแนวคิดทฤษฎีทางสังคมวิทยา และวิเคราะห์ผ่านตัวอย่างปรากฎการณ์จริงทางสังคมไทยและสังคมโลก>> การบรรยายครั้งนี้ทำให้นักศึกษาเห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างเศรษฐกิจไทยเชื่อมโยงศรษฐกิจโลกอย่างแยกขาดไม่ได้ (ทั้งในเชิงบวกและลบ) รวมถึงปัญหาและข้อจำกัดที่เกิดขึ้นในสังคมไทยและสังคมโลกปัจจุบัน
26 กุมภาพันธ์ 2569
โครงการศึกษาดูงานภาคประชาสังคม จังหวัดเชียงราย ณ ศูนย์ช่วยเหลือแรงงานข้ามชาติ และ สถานสงเคระห์เด็กบ้านทานตะวัน
วันที่ 17-18 มกราคม 2569รายวิชาสิทธิมนุษยชนและความเป็นธรรม (10705303)จัดโครงการศึกษาดูงานภาคประชาสังคม จังหวัดเชียงรายณ ศูนย์ช่วยเหลือแรงงานข้ามชาติ และ สถานสงเคระห์เด็กบ้านทานตะวัน>> มีวัตถุประสงค์เพื่อให้นักศึกษาเอกเลือกพัฒนาสังคม เรียนรู้กระบวนการทำงานของภาคประชาสังคมที่มีบทบาทช่วยเหลือกลุ่มคนเปราะบาง ได้แก่ กลุ่มแรงงานข้ามชาติ ซึ่งเป็นกลไกสำคัญทางเศรษฐกิจทว่าไม่ได้รับสิทธิและความเป็นธรรม อาทิ การกดค่าแรง สวัสดิการการรักษาพยาบาล อคติทางชาติพันธุ์ และ กลุ่มเด็กผู้หญิงที่มีแนวโน้มจะเข้าสู่กระบวนการค้ามนุษย์ (การค้าบริการทางเพศ ความรุนแรงในครอบครัว การใช้แรงงานเด็ก) ทั้งยังถูกกดทับในฐานะที่เป็นเด็กไร้สัญชาติ
26 กุมภาพันธ์ 2569
บรรยายพิเศษและแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่อง “การสร้างความตระหนักและความเข้าใจสังคม (Social Empathy) เพื่อสร้างองค์ความรู้ มุมมอง และพัฒนากรอบคิดในการวิจัยเพื่อสังคม”
ในวันพุธที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569 ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุรชัย ศรีนรจันทร์รองคณบดีคณะศิลปศาสตร์ เป็นประธานกล่าวเปิดกิจกรรมการบรรยายพิเศษและแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่อง “การสร้างความตระหนักและความเข้าใจสังคม (Social Empathy) เพื่อสร้างองค์ความรู้ มุมมอง และพัฒนากรอบคิดในการวิจัยเพื่อสังคม” จัดโดยศูนย์ศึกษานวัตกรรมสังคมและสันติภาพ (SIPS) ร่วมกับหลักสูตรสาขาวิชานวัตกรรมสังคม คณะศิลปศาสตร์ณ ห้องศร 201-2 อาคารเรียนรวม 70 ปี มหาวิทยาลัยแม่โจ้การบรรยายพิเศษครั้งนี้ได้เรียนเชิญวิทยากร "ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์" ร่วมถ่ายทอดประสบการณ์ แนวคิด และมุมมองด้านการทำความเข้าใจสังคม ให้กับอาจารย์ นักวิจัย และน้อง ๆ นักศึกษามหาวิทยาลัยแม่โจ้ เพื่อนำไปสู่การพัฒนางานวิจัยที่ตอบโจทย์สังคมอย่างแท้จริง
26 กุมภาพันธ์ 2569
วิชาสิทธิมนุษยชนและความเป็นธรรม 10705303 (เอกพัฒนาสังคม) จัดการบรรยายพิเศษ(ออนไลน์)เรื่อง Rights over women's bodies: the politics of abortion in Vietnam
16 มกราคม 2569วิชาสิทธิมนุษยชนและความเป็นธรรม 10705303 (เอกพัฒนาสังคม)จัดการบรรยายพิเศษ(ออนไลน์)เรื่อง Rights over women's bodies: the politics of abortion in Vietnam โดย อ.ดร.ธัชชนก สัตยวินิจ คณะรัฐศาสตร์และนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพาการบรรยายบอกเล่าการทำวิจัยในเวียดนามประเด็นสิทธิเหนือร่างกายของผู้หญิง : การเมืองเรื่องการทำแท้งในประเทศเวียดนาม โดยเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ ศีลธรรมทางสังคม และวัฒนธรรมชายเป็นใหญ่ที่เป็นเงื่อนไขสำคัญในการสร้างกฎหมายและได้กลายเป็นเครื่องมือควบคุมการทำแท้งของผู้หญิงเวียดนาม รวมถึงการทำวิจัยในประเด็นที่ละเอียดอ่อนการบรรยาย ครั้งนี้ทำให้นักศึกษาได้เรียนรู้เรื่องกฎหมายการทำแท้งที่เกิดขึ้นภายใต้บริบทและเงื่อนไขทางสังคมจากประเทศอื่นๆ และนำมาเปรียบเทียบเรื่องสิทธิสตรีในประเทศไทยและประเทศอื่นๆได้
19 มกราคม 2569
“คลองแม่ข่า” เป็นหนึ่งในชัยมงคลของการตั้งเมืองเชียงใหม่ มีการพัฒนามาอย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญและหนึ่งในความสำเร็จของการจัดการ “น้ำ”
วันที่ 28-29 กรกฎาคม 2568 ที่ผ่านมา นักศึกษาสาขาวิชานวัตกรรมได้มีโอกาสได้เข้าร่วมการอบรมเชิงปฏิบัติการสร้างจิตสำนึกเยาวชนรักษ์คลองแม่ข่าในโครงการ SI:เรียนรู้การสร้างจิตสำนึกรักษ์สิ่งแวดล้อม โดยมีสำนักงานทรัพยกรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดเชียงใหม่เป็นหน่วยงานหลัก ณ โรงแรมดวงตะวัน และพื้นที่บริเวณคลองแม่ข่า อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ การอบรมเชิงปฏิบัติการ นักศึกษาได้เรียนรู้เกี่ยวกับบริบทของคลองแม่ข่า สถานการณ์ ปัญหาและผลกระทบที่เกิดขึ้นกับคลองแม่ข่า การจัดการสภาพแวดล้อมและการจัดการน้ำคลองแม่ข่าทั้งในภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ พร้อมกับได้ร่วมนำเสนอกิจกรรมเพื่อปลูกจิตสำนึกรักษ์คลองแม่ข่า เช่น โครงการศิลปะสร้างจิตสำนึกร่วมเพื่อพัฒนาชุมชนให้น่าอยู่ คืนชีวิตของแม่ข่าด้วยอาชีพจากชุมชน เป็นต้น การเข้าร่วมกิจกรรมที่กล่าวมานี้เป็นตัวอย่างหนึ่งที่จะทำให้นักศึกษาได้เข้าใจและเห็นความสำคัญของการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม พร้อมที่จะต่อยอดความคิดสร้างสรรค์อันที่จะนำไปสู่การออกแบบนวัตกรรมสังคมในอนาคต...
1 กรกฎาคม 2568
นักศึกษาชั้นปีที่ 2 สาขาวิชานวัตกรรมสังคม ได้เข้ารับการอบรมการสืบค้นสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์เพื่อการวิจัย (Reference Databases Training)
เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม 2567 ที่ผ่านมา นักศึกษาชั้นปีที่ 2 สาขาวิชานวัตกรรมสังคม ได้เข้ารับการอบรมการสืบค้นสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์เพื่อการวิจัย (Reference Databases Training) ในฐานข้อมูล TDC และ Thai Jo เพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษาได้รู้เทคนิคและวิธีการสืบค้นเอกสารอิเล็กทรอนิกส์แต่ละประเภท จากฐานข้อมูลวิชาการ ตลอดจนวิธีการคัดกรองผลลัพธ์การสืบค้นให้ตรงความต้องการ และได้ทดลองสืบค้นงานวิจัย แนวคิด ทฤษฎี ในรายวิชา 10705203 การจัดการวัฒนธรรมในโลกสมัยใหม่ โดยได้รับเกียรติจากเจ้าหน้าที่สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เป็นวิทยากรในการบรรยาย
17 ธันวาคม 2567
นิทรรศการแสดงผลงานวิจัย "ปอยลายไต ฮางหลี"
มื่อวันที่ 25 สิงหาคม 2567 ที่ผ่านมา นักศึกษาหลักสูตรนวัตกรรมสังคม ชั้นปีที่ 2 ได้เข้าร่วมนิทรรศการแสดงผลงานวิจัย "ปอยลายไต ฮางหลี" ภายใต้โครงการวิจัยเรื่อง การยกระดับหัตถศิลป์ต้องลายไทใหญ่ด้วยเศรษฐกิจสร้างสรรค์ โดยมีอาจารย์พสุนิต สารมาศ อาจารย์ประจำหลักสูตรฯ เป็นหัวหน้าโครงการ ณ ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) เชียงใหม่การเข้าชมนิทรรศการและการรับฟังการเสวนาภายใต้กิจกรรมดังกล่าว เปิดโอกาสนักศึกษาได้เรียนรู้การนำวัฒนธรรมท้องถิ่นมาสร้างสรรค์ออกแบบเป็นผลิตภัณฑ์(ใหม่) ผ่านการศึกษาวิจัยจนสามารถสร้างเป็นผลงานอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งนักศึกษาต่างให้ความสนใจและได้ร่วมแลกเปลี่ยนกับคณะผู้วิจัยและวิทยากรที่เข้าร่วมเสวนา...
17 ธันวาคม 2567
เวทีเสวนาเรื่อง “แนวทางการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนและการจัดการทรัพยากรที่เป็นธรรม”
ระหว่างวันที่ 6 – 8 กันยายน 2567 นักศึกษาปริญญาตรีชั้นปี 2 หลักสูตรนวัตกรรมสังคม คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ร่วมกับศูนย์ศึกษานวัตกรรมสังคมและสันติภาพ (SIPS) เดินทางไปหมู่บ้านกะเบอะดิน อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ เพื่อจัดเวทีเสวนาเรื่อง “แนวทางการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนและการจัดการทรัพยากรที่เป็นธรรม” ภายใต้โครงการสร้างความเข้มแข็งและการจัดการปกครองที่เป็นธรรม ที่ดำเนินงานโดยศูนย์ศึกษานวัตกรรมสังคมและสันติภาพ (SIPS) งานเวทีเสวนานี้ได้รับเกียรติจากคุณคัมภีร์ สมัยอาทร (นายกองค์การบริหารส่วนตำบลอมก๋อย) คุณณัฐทิตา วุฒิศีลวัต (ตัวแทนเยาวชนบ้านกะเบอะดิน) คุณแสงดาว พลทวิช (ตัวแทนชาวบ้านกะเบอะดิน) คุณพรชิตา ฟ้าประทานไพร (ตัวแทนเยาวชนกะเบอะดินและตัวแทนภาคประชาสังคม) ผู้ร่วมเสวนาต่างแลกเปลี่ยนถึงแนวทางการจัดสร้างความเข้มแข็งของชุมชนและการจัดการทรัพยากรที่เป็นธรรมได้อย่างน่าสนใจ ซึ่งในงานนี้มีชาวบ้านกะเบอะดินและนักศึกษาสาขาวิชานวัตกรรมสังคมร่วมรับฟังเป็นจำนวนมาก นอกจากนั้นในช่วงเวลาที่เดินทางจัดกิจกรรมที่บ้านกะเบอะดิน นักศึกษาสาขาวิชานวัตกรรมสังคมได้เรียนรู้วิถีชีวิตชนเผ่ากะเหรี่ยง การประกอบการเพื่อสังคมบนพื้นที่สูง ได้มีโอกาสพักอาศัยกับชาวบ้านกะเบอะดิน ลงพื้นที่ศึกษาชุมชนและได้เรียนรู้ประเด็นทางสังคมที่เป็นประโยชน์ต่อการเรียนและมุมมองด้านสังคมอย่างหลากหลาย
17 ธันวาคม 2567
หลักสูตรนวัตกรรมสังคมหารือกับโครงการธนาคารเวลา
โครงการธนาคารเวลา (Time Bank) เป็นแนวคิดในการรับฝากเวลาแทนเงิน และ เวลาที่ว่านี้ หมายถึง ช่วงระหว่างที่เราทำงานช่วยเหลือผู้อื่น แทนที่ควรจะได้ค่าตอบแทนเป็นตัวเงิน แต่เปลี่ยนเป็นเวลานำไปออมในบัญชีธนาคารเวลาของเราแทน ถือเป็นนวัตกรรมใหม่ของสังคมไทย ซึ่งอาจจะยังไม่เป็นที่รู้จักมากนัก แต่ในอนาคตน่าจะตอบโจทย์กับสังคมไทยที่เริ่มเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ การช่วยเหลือกันในรูปแบบของธนาคารเวลาย่อมเป็นทางเลือกหนึ่งที่น่าสนใจ ด้วยวิสัยทัศน์อันกว้างไกลของหลักสูตรนวัตกรรมสังคมที่ต้องการให้หลักสูตรมีประสบการณ์ใหม่ๆ จึงมีการหาความร่วมมือกับโครงการธนาคารเวลา เมื่อวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ.2567 เพื่อให้นักศึกษาของหลักสูตรได้เรียนรู้นวัตกรรมใหม่ๆ รวมถึงได้ลงมือปฏิบัติกิจกรรมต่างๆของโครงการภายในอนาคต
19 พฤศจิกายน 2567

     ผลลัพธ์การเรียนรู้ของหลักสูตร (PLOs)

 

  • PLO 1 ใช้ทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตในการดารงชีวิตในยุคดิจิทัลได้
  • PLO 2 อธิบายสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นทางสังคม วัฒนธรรม เศรษฐกิจ และเทคโนโลยี
  • PLO 3 อธิบายกระบวนการนวัตกรรมสังคมที่เกิดขึ้นกับสภาวะทางสังคมในลักษณะต่างๆ
  • PLO 4 ประยุกต์ใช้แนวคิด ทฤษฎี เครื่องมือ และวิเคราะห์ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในสังคม
  • PLO 5 สามารถออกแบบกระบวนการ ระบบ แผนงาน หรือนวัตกรรมสังคมที่สามารถแก้ปัญหาให้สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่
  • PLO 6 มีทักษะความเป็นผู้ประกอบการทางสังคมและวัฒนธรรม
  • PLO 7 มีทักษะการทางานร่วมกับผู้อื่นตามบทบาทหน้าที่
  • PLO 8 มีทักษะการใช้ภาษาและการสื่อสาร สาหรับพัฒนางานทางด้านนวัตกรรมสังคม
  • PLO 9 เป็นผู้ที่มีความคิดเห็นอกเห็นใจคนอื่น
  • PLO 10 เป็นผู้ที่มีความรับผิดชอบต่อตนเองและผู้ที่อยู่ร่วมกันในสังคม